Yükleniyor...
Bedriye Yıldızeli

Bedriye Yıldızeli

bedriyeyildizeli@gmail.com

Bahane hazır: ´Sıkı bütçe´ saldırısı yolda

11 Eylül 2012 Salı Saat 21:56

Maliye Bakanlığı 2013 yılı için “sıkı” bir bütçe hazırlayacak. Süreç ilerledikçe, son
aylarda azalan vergi gelirlerini telafi etmek gerekçesiyle atılacak başlıca
adımların yeni zamlar ve özelleştirmeler olduğu ortaya çıkıyor.

Maliye Bakanlığı’nın 2013 yılı için sıkı bütçe hazırlayacağı geçtiğimiz haftalarda
netleşmeye başlamıştı. 22 Ağustos’ta Star gazetesinde yayınlanan bir
haberde, hükümetin “küresel krizi ve Suriye’deki iç karışıklıkları” dikkate
alarak harcamalarda tasarrufa gidileceği duyuruluyordu. Bu kapsamda, stratejik
öneme sahip projeler dışında yeni projelere izin verilmemesi, ödeneklerde
asgari tasarrufa gidilmesi öngörülürken, kamu kurumlarından gelen ödenek
taleplerinin büyük bir kısmının da kabul edilmediği belirtiliyordu.

***

Bütçe açığı hedefi tutturulamayacak


6 Eylül’de Reuters’a konuşan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 2012 yılında bütçe açığı/GSYH oranının
yüzde 1,5 olarak belirlenen hedefi aşacağını ve bu konuda “düzeltici” önlemler
üzerine çalıştıklarını söylemiş, “mali disiplin”in devam ettirilmesi
yönünde çaba içinde olduklarını belirtmişti. Bu kapsamda Maliye’nin bütçedeki
harcama ve gelir kalemlerinin tek tek inceleme altına alması bekleniyor.

Öte yandan, bu “düzeltme”nin yeni bir özelleştirme ve zam saldırısının bahanesi olarak
kullanılacak olması büyük olasılık. Hürriyet gazetesinin 7 Eylül’deki
haberine göre söz konusu düzeltme, kamu harcamalarının kısılması ve sigara ile
içkiden alınan Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) arttırılmasının yanı sıra, doğalgaz
ve elektriğe fahiş zamların yapılması bekleniyor.

***

Kamu emekçilerine saldırı sinyali

Söz konusu haberde, kamudaki aşırı büyümenin bütçe hedeflerinin yakalanması açısından tehlikeli
durum olarak ortaya çıktığı dillendirilirken, memur sayısının fazla olduğu
değerlendirilmesinin yapıldığı aktarılıyor. Ayrıca “eşit işe eşit ücret”
düzenlemesinin de giderler bakımından uçurumu arttırdığı tartışılırken,
düzenlemenin “yeterliliğe bakılmadan alınan memurlar yüzünden kamuya
taşıyamayacağı düzeyde ekstra yük getirdiği” saptamasının yapıldığı
belirtiliyor. Ekonomi yönetimi tarafında yürüyen tartışmalar, önümüzdeki yıl
kamunun küçültülmesi adı altında kamu istihdamında emekçiler aleyhine önemli
düzenlemeler yapılabileceğine işaret ediyor.

Bu arada, 2013 yılında memur maaşlarına yapılacak olan zam, Hakem Heyeti tarafından yüzde 3+3
olarak belirlenirken yeni bütçedeki personel harcamalarının belirlenmesinde bu
zam oranı esas alınacak. Gelecek yıl alınacak memur sayısı ise henüz
belirlenmiş değil. Bu konuda çalışmaların devam ettiği belirtiliyor.

***

Doğalgaza yüzde 30 zam gelebilir!

Geçtiğimiz hafta Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bütçe açıklarının nedenlerini sıralarken
"BOTAŞ'ın maliyetin altında gaz satması"nın da nedenlerden biri
olduğunu söylemişti. Bu açıklamanın ardından Enerji Bakanı Taner Yıldız da
Şimşek’in sözlerini doğruladı. Haberlerde 1 Ekim ya da 1 Kasım itibariyle
doğalgaza zam yapılabileceği, kararın ise Başbakan Erdoğan tarafından alınacağı
söyleniyor ve BOTAŞ’ın zarardan kurtulması için doğalgaza yüzde 30’a kadar zam
yapılması gerektiği iddia ediliyor.

Sigara ve içkiye ÖTV zammı yolda

Geçtiğimiz yıl sigaradan alınan ÖTV, Ekim ayında yüzde 63’ten yüzde 69’a çıkarılmıştı. Merkez
Bankası’nın enflasyonu olumsuz etkileyeceği tepkisinin ardından vergi oranı
yüzde 65’e indirilmiş, yüzde 69’un yürürlüğe girme tarihi ise 31 Aralık 2012’ye
ertelenmişti. Yeni bir düzenleme olmazsa bu karar belirtilen tarihte otomatik
olarak devreye girecek.Ayrıca, içki ve
sigara satışıyla ilgili yeni bir sistem de devreye giriyor. Bu yıl Haziran
ayında devreye giren 6322 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
uyarınca iki yeni uygulama hayata geçiriliyor. Bunlardan ilki, içki ve
sigaradaki asgari maktu vergilerin (mükellefler arasında ayrım gözetilmeksizin
herkesten eşit olarak alınan vergiler) Ocak ve Temmuz aylarında otomatik olarak
arttırılması; ikincisi ise 20 adet sigara için paket başına alınacak olan maktu
vergi. İçki ve sigaradaki güncelleme sisteminde ÖTV, Türkiye İstatistik
Kurumu’nun ilan ettiği son altı aylık Üretici Fiyatları Endeksi’ne göre
arttırılacak. ÖTV zammı ve yeni sistemle birlikte bütçeye 1,5 milyar TL ek
gelir elde edilmesi bekleniyor.

Kamu yatırımlarına yönelik ödenekler kısılıyor

Basında aktarılan bilgilere göre, bütçe açığını azaltmaya yönelik bir uygulama da, kamu
kuruluşlarına yönelik ödeneklerin azaltılması ve “stratejik” olanlar dışında
yeni projelerin kısıtlanmasına yönelik. Maliye Bakanlığı’nın işi sıkı tutarak
kamu kuruluşlarından gelen ödenek taleplerinin büyük bir kısmını geri çevirdiği,
kamu kurumlarından yatırımlar için gelen ödenek taleplerinde ‘acil’ ve
‘stratejik işlere’ öncelik verildiği kaydedildi, ancak hangi yatırımların acil
ve stratejik olduğuna ilişkin somut bir bilgi verilmedi.

Son kamu varlıkları da satılacak

Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yine “mali disiplin” kapsamında özelleştirmelere hız verileceğinin de sinyalini verdi.
Harcamalarda öngörülmeyen artışlar; özelleştirme gelirlerinin beklentilerin
altında kalması ve enerji KİT’lerinin nakit akışındaki sorunlar nedeniyle bütçe
hedeflerinin tutmayacağını belirten Şimşek, “Düzeltici önlemler üzerinde
çalışıyoruz ancak zamanlaması hakkında yorumda bulunamam. Harcama kontrolü ve
diğer önlemler dahil her alana bakıyoruz. Üretim ve dağıtım özelleştirmesini
beraber götüreceğiz. Milli Piyango üzerinde çalışıyoruz. Milli Piyango’nun
tekrar lisans satışı ile ilgili süreci başlatıyoruz. Otoyol köprülerle ilgili
süreç var” dedi.

AKP kaşıkla verdiğini kepçeyle alacak

Hükümetin 2007-2012 Orta Vadeli Program’ında öngörülmeyen bir dizi harcamanın, bütçe dengelerindeki
bozulmaya katkıda bulunduğu söyleniyor. Örneğin üniversite harçlarının
kaldırılması, ilköğretim okullarında süt dağıtımı, intibak düzenlemesi
kapsamında 1,9 milyon emeklinin maaşına zam yapılması gibi son dönemde uygulamaya
konulan “sosyal politikalar” nedeniyle bütçe üzerindeki yükün arttığı
belirtiliyor. Başka bir deyişle, hükümet emekçi halkın lehine gibi görünen
uygulamaların bedelini yeni zam ve vergilerle yine halka ödetmeye hazırlanıyor.
Öte yandan, istihdamı ve ihracatı desteklemek adına özel sektör patronlarına
bol keseden dağıtılan teşvikler, uluslararası sermayeye tanınan ayrıcalıklar,
siyasi partilere seçim öncesinde yapılan Hazine yardımları, sürekli zam yapılan
milletvekili maaşları tartışma konusu bile yapılmayacak.

Ekonomik yavaşlama vergi gelirlerini azalıyor

AKP temsilcilerinin konuşmalarında ve ana akım medyada çıkan haberlerde, bütçe dengelerinin
bozulmasının "kamunun büyük olması"ndan kaynaklandığı izlenimi
yaratılmaya çalışılıyor. Oysa Avrupa'daki borç krizi başta olmak üzere dünya
ekonomisindeki durgunluğun da etkisiyle Türkiye ekonomisi yavaşlıyor ve bu
durum vergi gelirlerini önemli ölçüde etkiliyor. Haziran ayında toplam vergi
gelirlerinin 2011’in aynı ayına göre yüzde 11 düşmesiyle birlikte, vergi
gelirlerinde son 1 yıldır gözlenen yavaşlama, açıkça gerileme halini aldı.
Haziran’da gelir ve kazanç üzerinden alınan vergiler yüzde 26, KDV geliri yüzde
27 azalırken uluslararası ticaretten alınan vergiler ise yüzde 3’e yakın
gerileme kaydetti. 2011 yılının sonçeyreğinden itibaren Türkiye ekonomisinde önemli bir yavaşlama söz konusu.
Gayrisafi yurtiçi hâsıla (GSYH) 2011’in 3. çeyreğinde (Temmuz-Eylül dönemi)
yıllık yüzde 8’in üzerinde büyürken, 2011’in son ve 2012’nin ilk çeyreğinde bu
oranlar sırasıyla yüzde 5,2 ve 3,2 olarak gerçekleşti. 10 Eylül’de açıklanacak
olan ikinci çeyrek büyüme oranının ise yüzde 3,3 civarında olması bekleniyor.
Söz konusu yavaşlamanın esas kaynağı iç talepteki, yani yurtiçi tüketimdeki ve
ithalattaki azalma.

Durgunluk devam edecek

İran’a yönelik devasa altın ihracatının da etkisiyle dış talebin görünüşte artmaya devam
etmesi, büyümenin daha da yavaşlamasını önledi. Öte yandan Türkiye İhracatçılar
Meclisi’nin açıkladığı ve altın ihracatını içermeyen son veriler, toplam ihracatın
son aylarda ciddi bir daralma gösterdiğini, yani küresel krizin etkisiyle dış
talebin de önemli bir bozulmaya uğradığını gösteriyor. Bu durum elbette dış
piyasalara ve cari açığın finansmanı konusunda dış kaynağa göbekten bağımlı bir
ülke olan Türkiye'nin büyüme rakamını da olumsuz etkileyecek.

Dolayısıyla Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın 2012 yılında yüzde 4 büyüme beklediğine
ilişkin açıklaması pek de gerçekçi görünmüyor. Nitekim Ağustos ayı başlarında
katıldığı bir televizyon programında yüzde 4’ün altında bir büyümenin sürpriz
olmayacağını söyleyen de yine Babacan’ın kendisiydi.

“Büyüyen Türkiye” balonu sönüyor mu?

İç talepteki azalma bir yandan iç tüketimden alınan ve piyasadaki mal ve hizmetlerin fiyatlarına yansıyan KDV,
ÖTV gibi vergi gelirlerinin, ayrıca ithalattan alınan vergi gelirlerinin
artışını yavaşlatıyor. Öte yandan, bütçeyi yeniden denkleştirmek amacıyla
arttırılan vergiler ve kısılan harcamaların, genel bir eğilim olarak ekonominin
büyümesini de olumsuz yönde etkilemesi beklenir. Dolayısıyla kamu bütçesinin
“sürdürülebilir” bir dengeye getirilememesi halinde ekonominin bir kısır
döngüye girmesi kaçınılmaz görünüyor. Bu durum küresel krizin daha da
derinleşmesi olasılığıyla birlikte düşünüldüğünde, AKP’nin toplumsal desteğini
borçlu olduğu alanlardan biri olan “büyüyen ekonomi” ve “istikrar” söylemlerini
boşa düşürebilir.



 

Bu yazı toplam (790) defa okunmuştur
Deprecated: Function eregi() is deprecated in /home/bizimdar/public_html/oyla.php on line 3

Yorum Ekle

Makale Yorumları ( 0 )

Bu Makaleye Yorum Yapılmamış.
İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz?